Οι εντατικές διαπραγματεύσεις του Μοντ Πελεράν, όσο κι αν δεν έδωσαν συγκεκριμένο και ανακοινώσιμο αποτέλεσμα, ήταν ιστορικές για την πορεία του Κυπριακού. Οι δύο πλευρές, χωρίς έξωθεν παρεμβάσεις ή σχέδια, έφθασαν σε μικρή απόσταση από την τελική συμφωνία επί ενός εκ των σοβαροτέρων πτυχών του Κυπριακού: του εδαφικού. Η συνέχεια και, όπως όλα δείχνουν, η κατάληξη, θα καταγραφεί και πάλι στην Ελβετία την ερχόμενη Κυριακή, στη Γενεύη αυτή τη φορά.
Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες μας, συναντίληψη υπάρχει και στα τρία βασικά κριτήρια που συζήτησαν διεξοδικά οι δύο ηγέτες: στο ποσοστό του εδάφους, στον αριθμό των προσφύγων που θα επιστρέψουν και στην ακτογραμμή.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος που ανακοίνωσε τα αποτελέσματα του Μοντ Πελεράν τα μεσάνυχτα της Παρασκευής μίλησε για αξιοσημείωτη πρόοδο που επιτεύχθηκε στο κεφάλαιο του εδαφικού. Δεν θέλησε ωστόσο να δώσει λεπτομέρειες καθώς οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν με αυστηρή συσκότιση στα όσα συζητήθηκαν. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι συνομιλίες της Γενεύης δεν προβλέπουν εξέλιξή τους σε πολυμερή διάσκεψη. Απεναντίας, εάν υπάρξει κατάληξη, εκεί θα οριστεί και η ημερομηνία της πολυμερούς.
Οι χάρτες
Παρά τα όσα κυκλοφόρησαν στο διάστημα κυρίως της χθεσινής μέρας, χάρτες δεν έπεσαν στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης σε καμία φάση της διαδικασίας του Μοντ Πελεράν. Με βάση ωστόσο τις συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν και οι οποίες καταγράφηκαν κατά τρόπο δεσμευτικό για τις δύο πλευρές, είναι προφανές ότι στο μεσοδιάστημα θα γίνουν αρκετές ασκήσεις επί χάρτου και από τις δύο πλευρές. Τα δεδομένα που διαμορφώθηκαν (ποσοστό, αριθμός ανθρώπων και ακτογραμμή) μπορούν να οδηγήσουν σε διάφορες επιλογές για τη διαμόρφωση του τελικού χάρτη. Πάντως, αυτή τη φορά, η μη συμφωνία σε χάρτη θα χαρακτηριστεί αποτυχία εάν όχι ναυάγιο της όλης προσπάθειας. Οι συνομιλίες στη Γενεύη αναμένεται να διαρκέσουν 3 με 4 μέρες.
Συνεννόηση
Καθ’ όλη τη διάρκεια του πενθημέρου στο Μοντ Πελεράν ο παράγοντας που υπήρξε καθοριστικός ήταν η αποφασιστικότητα αλλά και η συνεννόηση μεταξύ των δύο ηγετών. Νίκος Αναστασιάδης και Μουσταφά Ακιντζί έδειξαν ότι δεν θα αφήσουν να χαθεί αυτή η ευκαιρία. Σε αρκετές περιπτώσεις συνομιλούσαν οι δύο μόνο ή στην παρουσία των διαπραγματευτών, και συχνά χωρίς την παρουσία καν των Ηνωμένων Εθνών.
Στη συζήτηση του εδαφικού ο κ. Ακιντζί ξεκίνησε με το 32% του εδάφους για να μειώσει όμως σημαντικά τον αριθμό στην εξέλιξη της διαπραγμάτευσης. Την ίδια στιγμή ο Πρόεδρος Αναστασιάδης προσέγγισε με θετικό πνεύμα τις ανησυχίες των Τουρκοκυπρίων προσφέροντας και αυτός διεξόδους στα προβλήματα που προέκυπταν. Προσπάθεια και των δύο είναι να συμφωνηθούν εκείνες οι ρυθμίσεις που θα πείσουν και τις δύο κοινότητες να πουν «ναι» σε ένα πιθανό δημοψήφισμα.
Το χρονικό του Μοντ Πελεράν
Δευτέρα
Επίσημη έναρξη των διαπραγματεύσεων στην παρουσία του ΓΓ του ΟΗΕ Μπαν Κι-μουν. Σύντομη συνάντηση με τους δύο ηγέτες, φωτογραφίες και δήλωση του κ. Μπαν, ο οποίος ανακοινώνει ότι οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν στο εδαφικό, καθώς και όλα τα εκκρεμούντα θέματα κατά τρόπο διασυνδεδεμένο.
Ακολουθεί μακρά συνάντηση του ΓΓ με τους δύο ηγέτες. Σε αυτήν ο κ. Μπαν κάνει εκτενή (τοποθέτηση μισής ώρας) περιγραφή των δεδομένων και των εκκρεμοτήτων. Καλεί τους δύο ηγέτες να προετοιμάσουν την εφαρμογή της λύσης σε όλα τα επίπεδα, σημειώνοντας ακόμα και την ανάγκη ετοιμασίας των νομοθεσιών που απαιτούνται. Καταγράφει την προσωπική του παρέμβαση διασυνδέοντας τη λήξη της θητείας του (τον Δεκέμβριο) με τη λύση του Κυπριακού.
Κάποιες αναφορές του ΓΓ ενοχλούν την ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία στη συνέχεια κάνει παραστάσεις στον Έσπεν Μπαρθ Άιντε.
Στη συνάντηση του απογεύματος συζητούνται θέματα διακυβέρνησης, οικονομίας, ΕΕ, αλλά και περιουσιακού. Θετικό το κλίμα και διάθεση επίτευξης νέων συγκλίσεων.
Τρίτη
Στην πρωινή συνάντηση συνεχίζεται η συζήτηση επί των τεσσάρων πρώτων κεφαλαίων. Επιτυγχάνονται συγκλίσεις σε θέματα όπως η ευθύνη των πολιτειών έναντι του συμφώνου δημοσιονομικής σταθερότητας, η διαδικασία λήψης αποφάσεων σε διάφορα όργανα του κράτους και το περιουσιακό. Σε ό,τι αφορά το τελευταίο, η συζήτηση γίνεται σε σχέση με τα εδάφη που θα επιστραφούν και τις τουρκοκυπριακές επενδύσεις σε αυτά. Συμφωνείται ότι στην περίπτωση των σπιτιών οι πρόσφυγες επιστρέφουν στις περιουσίες τους, στην περίπτωση όμως σημαντικών επενδύσεων θα γίνουν άλλες ρυθμίσεις, όπως αποζημίωση ή αγορά των επενδύσεων. Το κλίμα παραμένει πολύ θετικό και το γεγονός ότι το περιουσιακό διασυνδέεται με το εδαφικό δίνει την εντύπωση ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά ήρθε με πραγματική διάθεση να συζητήσει το θέμα του εδάφους.
Μέλη της τουρκοκυπριακής αντιπροσωπείας ωστόσο διαμηνύουν με κάθε ευκαιρία ότι δεν είναι διατεθειμένοι «να δώσουν πολλά», γεγονός που προκαλεί ένα μούδιασμά στην ελληνοκυπριακή αντιπροσωπεία. Στη συνάντηση του απογεύματος ολοκληρώνεται η συζήτηση των τεσσάρων κεφαλαίων, καταγράφεται η πρόοδος και συμφωνείται ότι την επομένη το πρωί αρχίζει η συζήτηση των κριτηρίων του εδαφικού.
Τετάρτη
Η ώρα της κρίσης έχει φθάσει. Η πρωινή συνάντηση των ηγετών και των διαπραγματευτών καταλήγει σε πλήρη αποτυχία. Οι δύο πλευρές δεν έχουν κοινή αντίληψη του τρόπου συζήτησης των κριτηρίων και ο κ. Ακιντζί δείχνει να επιθυμεί μια γενική διαβούλευση στο εδαφικό με ενδεικτικές αναφορές. Ο Πρόεδρος Αναστασιάδης ξεκαθαρίζει ότι ο μόνος τρόπος να οδηγηθούμε σε κοινά αποδεκτό χάρτη είναι μέσω των κριτηρίων, εάν και εφόσον φυσικά υπάρξει συμφωνία.
Τα νέα που μεταφέρει στους συνεργάτες του ο Πρόεδρος αμέσως μετά τη λήξη της συνάντησης με τον κ. Ακιντζί είναι απογοητευτικά.
Το απόγευμα συνεχίζουν στο ίδιο κλίμα. Διαπιστώνεται μια δυσκολία του Τουρκοκύπριου ηγέτη να προχωρήσει σε επί της ουσίας συζήτηση που αποδίδεται σε παρεμβάσεις της Άγκυρας. Μπροστά στο διαφαινόμενο αδιέξοδο, αποφασίζεται η υιοθέτηση μιας νέας διαδικασίας. Η κάθε πλευρά ετοιμάζει έγγραφο με τα κριτήρια που θέλει να συζητήσει. Τα δύο έγγραφα ανταλλάζονται και στη συνέχεια ετοιμάζεται ενοποιημένο έγγραφο, το οποίο περιλαμβάνει με μελάνι μπλε τις θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς και μελάνι κόκκινο τις θέσεις της τουρκοκυπριακής πλευράς. Στόχος, να καταγραφούν με χρώμα μαύρο οι συγκλίσεις που θα προκύψουν. Η διαδικασία αυτή δείχνει να παραπέμπει σε μια φόρμουλα διάσωσης των συνομιλιών και μη κήρυξης αδιεξόδου, έτσι ώστε αυτές να συνεχιστούν στην Κύπρο με το πρόσχημα ότι στο Μοντ Πελεράν έγινε σημαντική πρόοδος. Ουσιαστικά επρόκειτο για «διαχείριση αδιεξόδου». Όλοι ωστόσο αντιλαμβάνονται ότι μια τέτοια κατάληξη θα σημαίνει αυτομάτως και τον σαφή περιορισμό των προσδοκιών για λύση εντός του 2016.
Πέμπτη
Έχοντας μπροστά τους τον μακρύ κατάλογο των κριτηρίων, οι δύο ηγέτες προσπαθούν να κωδικοποιήσουν τα δεδομένα και να αναζητήσουν διέξοδο. Ο κ. Ακιντζί δείχνει να αντιλαμβάνεται ότι το Μοντ Πελεράν θα είναι κυρίως δική του αποτυχία εάν οδηγηθεί σε αδιέξοδο γιατί επέμεινε στις συνομιλίες εκτός Κύπρου για το εδαφικό. Εάν αποδειχθεί ότι ήρθε απροετοίμαστος ή με δεμένα τα χέρια από την Άγκυρα, θα πρέπει να εξηγήσει μετά στους Τ/Κ τους λόγους του αδιεξόδου το οποίο ενδεχομένως να σήμαινε και ναυάγιο για την όλη προσπάθεια. Γίνεται μια εκτεταμένη και εις βάθος συζήτηση, με τον Τ/Κ ηγέτη να τοποθετείται επί των κριτηρίων της ε/κ πλευράς.
Μια πρώτη αχτίδα αισιοδοξίας φαίνεται στον ορίζοντα. Το απόγευμα τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο ελπιδοφόρα. Οι δύο ηγέτες αποφασίζουν να επικεντρωθούν σε τρία μόνο κριτήρια: τον αριθμό των προσφύγων που θα επιστρέψουν, το ποσοστό του εδάφους και την ακτογραμμή. Το γεγονός αυτό καθιστά τη συζήτηση πολύ πιο παραγωγική, ενώ την ευθύνη της διαπραγμάτευσης παίρνουν αποκλειστικά πλέον οι δύο ηγέτες. Οι πρώτες θέσεις που ακούγονται είναι μάλλον ακραίες. Η τ/κ πλευρά αναφέρεται σε ποσοστό εδάφους 32% για τη δική της πολιτεία και για επιστροφή προσφύγων κάτω των 70 χιλιάδων. Από την άλλη, η ελληνοκυπριακή πλευρά προτείνει ποσοστό 25% και επιστροφή άνω των 90 χιλιάδων. Αν και δεν υπάρχει κατάληξη, η συγκεκριμένη συζήτηση αλλά και η διάθεση με την οποία συνομιλούν οι ηγέτες οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι πιθανότητες κατάληξης σε συμφωνία στο Μοντ Πελεράν είναι 50-50.
Αφήνουν την τελική διαπραγμάτευση για την επομένη το πρωί (τελευταία μέρα του Μοντ Πελεράν) και πάνε στο Μοντρέ για δείπνο που παρέθεσαν προς τιμήν των δύο αντιπροσωπειών τα Ηνωμένα Έθνη.
Παρασκευή
Η συζήτηση εξελίσσεται ικανοποιητικά. Η τουρκοκυπριακή πλευρά μειώνει το ποσοστό που διεκδικεί ενώ καταγράφεται κάποια σύγκλιση και στα άλλα δύο κριτήρια. Η πρωινή συνεδρία διακόπτεται για διάλειμμα που ζητά η τουρκοκυπριακή πλευρά για διαβουλεύσεις προφανώς και με την Άγκυρα. Μέχρι το μεσημέρι δεν υπάρχει αποτέλεσμα. Η συνάντηση που αρχίζει στις 6.45 ώρα Κύπρου το απόγευμα είναι και η πλέον καθοριστική. Σε αυτή αναμένεται να διαφανεί εάν θα προκύψει αποτέλεσμα ή όχι. Οι δύο πλευρές φτάνουν κοντά σε συμφωνία, όχι όμως επί όλων των θεμάτων. Καθώς η διαπραγμάτευση (με ένα διάλειμμα στη μέση) προσεγγίζει τα μεσάνυχτα, λαμβάνεται η απόφαση να συνεχιστεί την επόμενη Κυριακή, 20 Νοεμβρίου, στη Γενεύη. Υπολογίζεται ότι η εκεί διαπραγμάτευση θα κρατήσει 3-4 μέρες.
Πηγή: politis